14 maja Senat RP jednogłośnie uchwalił, że rok 2026 zostanie ustanowiony Rokiem Jerzego Giedroycia – wybitnego intelektualisty, redaktora, wizjonera, którego działalność wywarła ogromny wpływ na powojenną polską myśl polityczną, kulturę i dialog z sąsiadami.

Decyzja Senatu ma wymiar symboliczny i historyczny – w 2026 roku przypada 120. rocznica urodzin Jerzego Giedroycia, a także 80-lecie powstania Instytutu Literackiego, legendarnego ośrodka niezależnej refleksji politycznej i wolności słowa, który przez dekady działał na emigracji.

W uchwale podkreślono, że Giedroyć „całe życie poświęcił sprawie wolności i demokracji”. Założony przez niego Instytut Literacki i redagowana przez dziesięciolecia paryska „Kultura” od 1947 roku była nie tylko głosem polskiej emigracji, ale i symbolem niezłomnej myśli niepodległościowej w świecie podzielonym przez żelazną kurtynę.

Senatorowie przypomnieli, że działalność Giedroycia miała „ogromne znaczenie dla opozycji demokratycznej i transformacji ustrojowej w Polsce”. Jego zaangażowanie na rzecz pluralizmu, wolności słowa i współpracy międzynarodowej było nieocenione.

Na łamach „Kultury” publikowali najwybitniejsi pisarze i intelektualiści: Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Andrzej Bobkowski. Ale „Kultura” to nie tylko literatura – to przede wszystkim myśl polityczna, która promowała współpracę Polski z Litwą, Ukrainą i Białorusią jako fundament bezpieczeństwa i stabilizacji w Europie Wschodniej.

Giedroyć zmarł w 2000 roku w Paryżu, pozostawiając po sobie ogromne dziedzictwo ideowe. „Jego dorobek pozostaje ważnym elementem tożsamości nowoczesnej i otwartej Polski” – zaznacza uchwała Senatu.

GIEDROYĆ I UKRAINA. DIALOG PONAD GRANICAMI, PONAD CZASEM

Wśród tematów najbliższych Jerzemu Giedroyciowi Ukraina zajmowała szczególne miejsce. Jego „wschodni projekt”, dziś najczęściej kojarzony z doktryną ULB (Ukraina, Litwa, Białoruś), nie był jedynie teorią – stał się realną koncepcją geopolityczną, która po 1991 roku zaczęła kształtować fundamenty polskiej polityki zagranicznej.

Nowa książka poświęcona tej tematyce jest próbą uporządkowania ukraińskich wątków obecnych w środowisku Instytutu Literackiego. Autorzy – zarówno polscy, jak i ukraińscy – „dorobek Giedroycia i ‘Kultury’ pokazują głównie przez pryzmat osób, które ten dorobek współtworzyły, inspirowały go lub z niego czerpały.”

Po II wojnie światowej wokół Redaktora zgromadzili się ludzie, dla których relacje polsko-ukraińskie były priorytetem. W tekstach Juliusza Mieroszewskiego, Józefa Łobodowskiego, Jerzego Stempowskiego i Bohdana Osadczuka odnaleźć można konkretną wizję przyszłości, opartą na rozrachunku ze wspólną historią i budowie dobrosąsiedzkich relacji jako podstawy trwałej stabilizacji w regionie. „Z ich tekstów wypływała konkretna wizja, która stała się wizytówką Maisons-Laffitte.”

W tomie obecni są również ci, którzy przed wojną kształtowali „wschodnie fascynacje” Redaktora – m.in. Adolf Bocheński, Włodzimierz Bączkowski, związani z „Biuletynem Polsko-Ukraińskim” oraz redagowanymi przez Giedroycia pismami „Bunt Młodych” i „Polityka”.

Nie zabrakło także tych, których działalność już w wolnej Polsce nawiązywała do ducha „Kultury” – Jacek Kuroń, Ryszard Torzecki, Bohdan Skaradziński – promotorzy polsko-ukraińskiego dialogu na płaszczyźnie politycznej i naukowej.

Warto dziś przypomnieć, że to właśnie w „Kulturze” narodziła się idea partnerstwa Polski z jej wschodnimi sąsiadami – nie jako gest sentymentalny, lecz jako strategiczna koncepcja, wynikająca z głębokiego zrozumienia historii, geopolityki i konieczności przezwyciężenia dawnych traum.

Pamięć-Historyczna.net